جرجى زيدان ، سپس دربارهء دورهء نخستين مىگويد : آن سده ، عصر طلايى اسلام است . حكومت مسلمين در اين سده ، با ثروت و تمدن و سيادت ، به قلهء عظمت خود رسيد . بيشتر علوم اسلامى نضج گرفت ، و مهمترين دانشهاى ديگران به عربى ترجمه شد . دربار خلفا از شاعران و اديبان و دانشمندان مملو گشت ، مانند دربار لوئى چهاردهم ، پادشاه فرانسه ، در روزگار عظمتش . دولت عباسى ، بر سرتاسر جهان اسلام فرمان مىراند و در اين حال ، اروپا در پس سنگين‌ترين پرده‌هاى جهالت و نادانى گم بود . شرق در اين هنگام ، در نهضت فكرى وارد شده بود ، و اسلام پايه‌هاى شرق را تكان داده و مردمش را بيدار كرده بود . بدينگونه ، ايران و ترك و تاتار و هند حتى مردم چين و ژاپن به پا خاستند و دست به نهضت زدند ، و در اثناى نخستين سدهء عباسى ، يا در پى آن ، يك انقلاب اصلاحى و ادبى به وجود آوردند . در چين ، در حدود قرن دهم ميلادى ، گروه بزرگى از شاعران توانا در دوران حكومت تانگ طلوع كردند . فرمانروايان تانگ نيز در نخستين دوران حكومت خويش ، چون عباسيان ، دوستدار دانش بودند و دانشمندان را بزرگ مىداشتند . ژاپنيها نيز در اين

--> براى خلافت عباسى شده است ، رجوع شود به « دايرة المعارف فارسى » فارسى » ، ج 2 / 1661 - 1665 .